Meteoryty skarby z kosmosu – poszukiwanie, identyfikacja i sprzedaż

 Powierzchnia ziemi jest nieustannie bombardowana kosmicznym materiałem. Skały, które nie spłoną w atmosferze, prawdopodobnie znikną pod powierzchnią oceanów, natomiast reszta zagrzebie się w ziemi i stopniowo wyblaknie. Szacuje się, że dotychczas znaleziono około 30-40tyś meteorytów. Na zachętę warto nadmienić, że materiał okazów z interesującą przeszłością oraz meteoryty “ciekawe” i nie często spotykane osiągają pokaźne ceny od 1000USD za 1 gram.

Jak rozpoznać meteoryt ?

 

 Ponieważ meteory spadają na ziemie z dużą prędkością, materiał na ich powierzchni zostaje wypalony. Stopiony zewnętrzny materiał pozostawia “szklistą” powłokę, skorupę obtopieniową. Posiada ona kolor od ciemnoszarego do czarnego niczym węgiel. Skorupa może być błyszcząca lub przybrać postać matowej aksamitnej struktury. Jeżeli skorupa obtopieniowa jest dobrze widoczna powinny również znajdować się na niej linie, smugi przepływu stopionej skały na całej powierzchni skały począwszy od kierunku ruchu (topnienia). Warto dodać, że skorupa obtopieniowa nawet dla świeżych meteorytów może być odpryśnięta oraz dla długo leżących meteorytów może być ledwie zauważalna.

Widok skorupy obtopieniowej meteorytu

Czarna skorupa obtopieniowa meteorytu

 Meteoryty posiadają nieregularne kształty oraz zazwyczaj wszelkie krawędzie (nawet ostre) są wygładzone (zaokrąglone). Niektóre meteoryty jak np. Żelazowe posiadają formy na powierzchni przypominające odciski palców (niczym pognieciona plastelina) zwane regmagliptami. Często starym wyerodowanym “kulistym” pociskom, armatnim lub strzelb, przypisywane jest pochodzenie kosmiczne.

Jak rozpoznać meteoryt

Prosty schemat postępowiania ze znalezioną skałą według meteorites.wustl.edu

 Meteoryty zbudowane są z litego materiału, bez wszelkich nieszczelności w środku. Zarówno na powierzchni jak i w środku brak “dziur” oraz porowatości niczym w pumeksie oraz innych skałach wulkanicznych. Żużel przemysłowy zawierający żelazo, może zostać błędnie sklasyfikowany jako meteoryt. Na szczęście bardzo często posiada on porowatą, “dziurowatą” powierzchnię i nie posiada zwartej budowy (w środku).

Meteoryt Chondryt - przekrój poprzeczny

Przekrój poprzeczny meteorytu – widok skorupy obtopieniowej

 W miarę upływu czasu a więc działania czynników atmosferycznych, meteoryt zmienia kolor a skorupa obtopieniowa staje się mniej widoczna. Żelazo, które zawiera powoli rdzewieje. Widoczne jest to na powierzchni. Na początku będą to tylko czerwone lub pomarańczowe plamki by zbiegiem czasu cały meteoryt pokrył się brązowym, rdzawym nalotem. Skorupa obtopieniowa powinna być zauważalna jednak już bez koloru czarnego lub ciemnego.

Meteoryt - skorupa obtopieniowa i rdzawe plamy

Skorupa obtopieniowa meteorytu.

 Meteoryty zawierające żelazo to “skały” cięższe od otaczającego materiału tego samego rozmiaru. Gdy odetniemy niewielki fragment meteorytu w środku zazwyczaj połyskują metaliczne ziarna metalu o wyglądzie chromu. Tylko niewielka część ziemskich skał zawiera metal a dodatkowo metal ten był wystawiony na działanie erozji, wody. Więc nie przybiera on postaci metalicznej a występuje raczej w formie minerałów.

Rozpoznanie meteorytu - metalowe ziarna

Przekrój skały oraz meteorytu.

 Wszystkie meteoryty oparte na żelazie poddają się działaniu magnesu. Należy mieć na uwadze, że ziemskie skały zwane hematytami oraz magnetytami również posiadają taką cechę i nie jest to zjawisko rzadkie. Aby maksymalnie wykluczyć ziemskie pochodzenie badanej skały wykonuje się zazwyczaj test polegający na  sproszkowaniu fragmentu badanej skały. Pył uzyskany z hematytów przybiera postać ciemnej czerwieni a w przypadku magnetytów jest czarny.

 Natomiast meteoryty posiadające w składzie metal dają odcień brązowy. Żelazo zawarte w bardzo starych meteorytach również może zardzewieć jednak przeważnie da się dostrzec niewielkie metaliczne ziarna po spiłowaniu niewielkiego fragmentu. Zmielony na proszek materiał z niewielkiej części meteorytów może również przybrać kolor ciemno szary.

Brązowy Pył z meteorytu

Przykład pyłu z meteorytu oraz skały podobnej do meteorytu

 W domowym zaciszu można pokusić się o wykonanie testu na figury Widmanstättena. Lekko przeszlifowaną powierzchnię zewnętrzną meteorytu żelaznego traktujemy nitalem (kwas azotowy + alkohol etylowy) lub nieznacznie stężonym kwasem azotowym 5-10% przez około 3 minuty. Następnie zmywamy wytrawioną powierzchnię. Ziemskie żelazo zazwyczaj czarnieje. Jeżeli na powierzchni pojawią się wspomniane figury to prawdopopodobnie mamy do czynienia z meteorytem.

Figury Widmanstättena z meteorytu

Figury Widmanstättena

Klasyfikacja Meteorytów

Achondrytymeteoryty wyłącznie kamienne, to około 8% spadających meteorytów. Nie zawierają żelaza i chondrów najtrudniejsze w identyfikacji. Z reguły rozpoznawane są po skorupie obtopieniowej. Pochodzenie to przeważnie Mars, Księżyc lub większe planetoidy.

Meteoryt Achondryt

Meteoryt – Achondryt

Chondryty – również meteoryty kamienne jednak zawierające drobne ziarna żelaza tak zwane chondry (żelazo z niklem i siarczek żelaza), 85% spadających meteorytów. Wyraźne oddziaływanie magnesu na ten typ meteorytu. Skorupa obtopieniowa czarna, szara lub rdzawa. Środek koloru zasadniczo odmiennego koloru. Chondryty to fragmenty planetoid znajdujących się pomiędzy Jowiszem i Marsem.

Meteoryt Chondryt widok na ziarna chondry

Meteoryt – Chondryt – widoczne ziarna – chondry

Meteoryty żelazno-kamienne syderolity, stanowią około 1,5% ze spadających meteorytów. Tutaj istnieje podział na dwa rodzaje pallasyty oraz mezosyderyty. Pierwszy rodzaj to pewnie jeden z najprostszych okazów do rozpoznania w świecie meteorytów. Po rozcięciu widoczne ziarna minerału zwanego oliwinem o barwie brązowej, żółtej bądź zielonej, zatopione w litym metalu. Drugi typ powstaje wskutek kolizji wielu planetoid. Więc może zawierać dodatkowo materię innych wymienionych rodzai meteorytów.

Meteoryt Pallasyt - przekrój poprzeczny

Meteoryt – Pallasyt – przekrój

Meteoryt pallasyt - wyszlifowany przekrój

Meteoryt pallasyt – wyszlifowany przekrój

 Meteoryty wyłącznie Żelazne syderyty, stanowią około 6% spadających meteorytów. Warto odnotować, że akurat ten rodzaj może przybrać postać na powierzchni pougniatanej palcami plasteliny, koloru czarnego lub brązowego. Kształt dowolny, ale nie okrągły lub sferyczny. Krawędzie na powierzchni wygładzone. Ten typ mylony jest z żużlem przemysłowym. Oprócz żelaza zawiera także nikiel i wszelkie laboratoria w celu potwierdzenia znaleziska przeprowadzają testy na obecność tego pierwiastka.

Meteoryt żelazny - widok na regmaglipty

Meteoryt żelazny – widoczne regmaglipty

Gdzie najlepiej szukać meteorytów ?

 Meteory nie wybierają miejsca upadku a więc prawdopodobieństwo odnalezienia jakiegokolwiek okazu jest wszędzie. Ale jak szukać aby zwiększyć swoje szanse ?. Gwarancji nie ma, ale dobrze jest wykonać rozeznanie w udokumentowanych upadkach meteorytów a jeszcze lepiej jeśli był to deszcz meteorów. W Polsce do takich miejsc należą między innymi Pułtusk (1868r.- deszcz szacowany na 30-100 tyś. odłamków skalnych) oraz Morasko (tutaj odnaleziono największy w Polsce meteoryt – 261kg, wiek znaleziska/upadku to około 5tyś lat).

 Na stronie wikipedii znajduję się lista kraterów uderzeniowych na świecie, podobne zestawienie jest również dostępne na passc.net. Warto mieć na uwadze podstawy prawne np. meteoryty znalezione w „Parkach krajobrazowych” mogą być własnością parku a w niektórych Państwach poszukiwanie kosmicznych skał może być równoznaczne z nielegalnym „wydobyciem”.

Za ile można sprzedać kosmiczną skałę ?

Wartość meteorytu uzależniona jest od kilku czynników w tym:

  •  Masy,
  •  Rodzaju meteorytu,
  •  Przypisanej historii. Meteoryt, który spadł np. na dom jest więcej warty od “identycznej” znalezionej w polu.

 Do najcenniejszych zwykle należą skały pochodzące z Marsa lub Księżyca. Tutaj ceny mogą dochodzić nawet do 100-400tyś dolarów. Niestety niezwykle trudno zidentyfikować ten rodzaj meteorytu. Konieczne jest wykonanie testów na skład i proporcje minerałów zawartych w znalezionym obiekcie. Bardzo cenne a zarazem „niezbyt” trudne w rozpoznaniu to pallasyty, ceny dobijają do 1tyś $ za gram. Powszechne chondryty to zwykle najmniej ceniony rodzaj meteorytu ALE !!! jeśli mają ciekawą historię jak meteoryt z Czelabińska to wartość wzrasta ;).

Gdzie sprzedać meteoryt ?

 Warto nawet z ciekawości udać się na ebay.com aby zrobić rozeznanie zarówno w cenach jak również typom meteorytów dostępnych w sprzedaży. Przedział cenowy to zakres od paru dolców do nawet 100tyś$. Szanujący się sprzedawcy (również kupcy) powinni zaopatrzyć się w certyfikat autentyczności wydawany przez odpowiednie instytucje – Polskie Towarzystwo Meteorytowe,  lista zagranicznych placówek tutaj. Natomiast nieodpłatnie „tylko” badanie kamienia możemy wykonać dzięki ptmet.

 Ebay wydaje się być największym miejscem do wykonania tranzakcji kupna/sprzedaży ale nie jedynym. W internecie jest mnóstwo e-sklepów (w języku angielskim) np. meteoritemarket, meteorite-dealers a w Polsce zawsze pozostaje Allegro.

 Artykuł nie wyczerpuje tematyki odnajdywania meteorytów oraz metod ich identyfikacji. Niezbędne jest doświadczenie w terenie oraz obejrzenie i przebadanie wielu kamyków. Na początek dobrym pomysłem byłaby wycieczka do muzeum z kolekcją meteorytów w szerokim zakresie (np. Muzeum Ziemi w Warszawie). A niecierpliwi pod ręką mają internet np.  stronę polskich poszukiwaczyworeczko, nyrockman plus google ;).

Źródła:

https://en.wikipedia.org/wiki/Chondrite

[email protected]/6239470540/

flickr.com/photos/jsjgeology/15056095260/

flickr.com/photos/jurvetson/6098963730/

flickr.com/photos/bistrosavage/2563439/

http://www.nyrockman.com/index.php/meteorite-museum

http://www.meteorites.wustl.edu/

www meteorite com

Może Ci się również spodoba